medyum hoca
Cenap Hoca GerÇek ÇözümÇünÜz

» Medyum.info. kozmoloji

İslam ilimleri olsun, herhangi bir geleneğe ait ilimler olsun, bu ilimlere ait branşların yaşayan bir organizmaya bağlı birçok organ gibi kozmoloji kavranmaksızın anlaşılamaz. Kendini geliştirenler tarafından anlaşılsın ya da anlaşılmamış olsun, modern bilim bile 17. yüzyıl rasyonalizminin oluşturduğu bir dünya görüşü içinde fonksiyon icra etmektedir ve bilimsel devrimden bu yana söz konusu felsefi arka plandan bağımsız olmamıştır. İslam ilimlerinin dayandığı teorik arka plan için bu daha çok doğrudur; zira bu ilimler geleneksel İslam kozmolojisinin çeşitli yön ve uygulamalarından başka bir şey olmadığı gibi, dolayısıyla, söz konusu kozmolojik ilimlerin kozmik düzlemdeki yansıma ve ifadelerini teşkil ettiği geleneksel metafizik prensiplerin de yön ve uygulamalarından ibarettir.

Âlem, kendi var oluş kökenini oluşturan prensipe nispetle hem sürekli hem süreksizdir; bu prensip saf varlıktır ve nihai olarak varlığın bile ötesinde bulunan mutlak ve sonsuz hakikattir. Varlık oluşu itibariyle prensip ışıklarını âlemdeki tüm mevcudatın oluşturduğu Güneş gibidir. Fakat bu prensip aynı zamanda, bir arazlar silsilesinden başka bir şey olmayan bütün kâinata göre, cevherdir ve kendisine nispetle bütün kozmik şekillerin birer yansıma ve tecelliden ibaret olduğu Zad'dır da.İslam da geliştirilen çeşitli kozmolojik şemalar ve İslam vahyi ile kutsallaştırılmış olan âlem modeli, ruh seviyeden başlayıp nefis seviyesinden geçerek maddi seviyeye yayılan çeşitli var oluş seviyelerinde kâinat ile onun Mebdei arasındaki ilişkiyi çok çeşitli şekillerde tasvir etmektedir. Onlar bu ilişkiyi fiziki mekânı saf anlamda aşan mekân, prof an zamanın ötesindeki bir zaman çerçevesinde¸ şimdi ve buradaki dünyevi düzlemin üzerinde duran evrensel bir hiyerarşinin içinde, cevherle ilişkili ritimler itibariyle yahut kendi var oluş ile kozmik tarih ve uhre fiyat ( eschatology) la ilgisi içindeki kozmik olayların devirlerini yücelerden belirleyen Rahman'ın nefesinin aşamalarını göz önünde bulundurarak gösteren vasıtalardır.

İslam kozmolojisi İslam vahyinin temel prensipleriyle ve Kuran'ın Batıni mesajından ve onun Resullah'ın deruni talimatından neşret eden metafizikle doğrudan ilişkilidir.Gerçekte onun, bugün kozmoloji adı altında yürütülen bilimsel faaliyetle ilgisi yoktur. İslam kozmolojisin amacı insana, görünen âlemden var oluşun daha yüksek mertebelerine nüfus etme imkânı veren bir âlem tasavvuru oluşturmak ve bir merdiven vazifesi görerek insanı Rumi'nin deyişiyle âlemin çatısına hatta onun da ötesi olan bütün kozmik tezahür sahalarını aşan Kozmos ötesi Hakikate ulaştıran bir ilim meydan getirmektir. Kâinatın aslı yahut prensibi aynı anda hem varlık hem de bilinç hem de saadettir.

Bu nitelikler âlemin atardamarlarında akmaktadır, çünkü o âlem bu prensibin bir tezahürüdür. Geleneksel kozmolojiler âlemin bu müspet yönünün bilgisini edinmenin araçlarıdır; metafizik doktrinlerin sinesinde ve uygun kavrama usulleriyle bunlar insanın söz konusu bilinçlilik ve tecrübeye ve cennetin zevkine önceden varma saadetine ulaşmasını sağlarlar.Kozmoloji İslam medeniyeti içinde üzerine düşen rolü yerine getirmek üzere tabiatıyla çeşitli sembolizm şekillerine başvurmuş, kendisiyle neticeye gidebileceği çok farklı vasıtalar kullanmıştır.

İslamın dünya çapında bir medeniyet kurup bünyesindeki farklı ruhi ve zihni durumlar gösteren ümmeti bütünleştirmek zorunda olduğu düşünülürse, zaten başka türlüsü de olamazdı. Bununla birlikte kozmolojinin bütün şekillerinde amaç, aynı kalmıştır, âlemi ve kesimlerini, üzerinde müşaadeler de bulunabilecek bir ikona ve bir olan Allah'ın, çokluk âleminin matrisi içinde zahir kılınabileceği bir aynaya dönüştürmek. Kuran vahyi şeklinde dönüştürülmüş hale gelen kainattan başlayarak, Baş melek Cebrail'in (a.s) indiği ve resullahın (s.a.v.) geceleyin Sidre-i Münteha'ya yükseldiği kainat tasavvuruna kadar İslam kozmolojisi, tasavvufun doktrinler formülasyonların dan türetilmiş remiz, kavram ve Kuran,i sembolizm gibi unsurlar yanı sıra alemin teosofik ve felsefi tasvirleri, sayı sembolizmi ve geleneksel astronomi gibi farklı unsurları da kullanmıştır. Dolayısıyla İslam kozmolojisi hepsi de tek bir deruni muhtevaya götüren çeşitli şekil ve yönlere sahiptir.

İslam kozmolojisinin çeşitli şekillerinde rastlanan âlem modellerinin bütün uyarlamaları Rasulullah'ın gece seyahatinde müşahede ve tecrübe ettiğine aslında bu seyahatle Kuran'da da zikredildiği üzere İslamileştirilmiş bir âleme aittir. Müslüman bilgeler İslam kozmolojisini çeşitli risalelerde işlediler, bazen yalnızca Kuran'daki melekiyyata başvurarak bazende diğer geleneklere ait olan kozmolojik ilimleri İslami perspektife uyarlayarak kendi çalışmalarıyla bütünleştirdiler. Bu özellikle Pisagorculuk, Plâtonculuk ve Hermetizm ırmaklarının kendisine aktığı ve içinde saf İslam Batıniliğiyle bu ırmakların tamamen birbirine karıştığı bir deniz mesabesinde olan İbn Arabinin yazılarında görülür. Arap alfabesinin sembolizmi, astrolojik işaretler, sayı sembolizmi ve Esma-i Hüsna ilmi onun yazılarında İslam irfanının bu büyük üstadının terkip edici dehasını yansıtan bir tevhit modeli haline dönüşerek birleşti.İbn Arabî tarafından resmedilen modelini Seyyid Haydar Amuli ( kendi bir benzerini) o kişinin yaptığını ama o bir takım bilgileri arşivlemek yerine gizli tutmayı uygun görüp sadece kendi kabile ve çevresindeki insanların hayatı üzerinde ciddi anlamda faydalı olabilmek için kullanmayı uygun görmüş bilginin kendi çevresinden dışarıya aktarılmasını engellemiştir.

İslam kozmolojisinin bir diğer şekline, kendini sayı ve harf sembolizmine hapsetmiş ve sık sık Aristocu üç âlem doktrini ve pisagorcu sayı felsefesini İslam metafiziğiyle birleştiren, bunu yaparken, belirli kelime ve ifadelerine olduğu gibi, Arap alfabesinin sembolizmine başvuran ekollerin yazılarında rastlanır.

Kozmolojinin âlemi dış şekli ve resmedilmesiyle birlikte onun muhtevatı ve kozmografyası ile de ilişkisi vardır. İslam dünyasında geleneksel kozmolojiler üzerine çeşitli kozmografyalar temellendirilmiştir. Bu kozmografya çeşitlerinden birine Ebu Yahya Zekeriyya el- kazvini tarafından yazılmış Yaratıkların Şaşırtıcı Yönleri türü eserlerde rastlanır. Bu kitaplar melekler âleminden başlar, bitki ve maden tabakasıyla sona erer. Dahası kozmolojik eserlerde tasvir edilmiş olan kâinat modelleri içinde ilmi tasvirle efsaneyi birleştirirler.

Çoğunlukla popüler nitelikli olan bu eserler, gerek halk edebiyatı gerekse minyatür çizimleri için bir arka plan teşkil etmiştir.Biruni ve Kudbiddin Şirazi gibi gök bilgini ve matematikçilerin eserlerinde yer alan öteki kozmografyalar, Müslüman âlimler tarafından geliştirilen astronomi ve fizikle çok yakın ilişki içindeydiler, fakat yine de İslam kozmolojisinin geleneksel kâinatın sırları içinde kalmaktaydılar. Bütün farklı şekilleriyle İslam kozmoloji ve kozmografisi coğrafyadan simyaya kadar çeşitli İslami ilimler için bir arka plan, matris ve prensip oluşturmuştur. Onlar tek tek ilimlerle İslam vahyinin prensiplerini birbirine bağlamayı mümkün kılmışlar ve İslam tarafından tam ve bütün bir medeniyet kurulmasına imkân sağlamışlardır; bu medeniyet içindeki çeşitli ilimler hiçbir şekilde onun birlik ve bütünlüğünü zedelemeden gelişmiş ve tabiat, insanla onun tabii ve kozmik çevresi arasındaki ahenk bozulmadan incelemişlerdir.